Ο πόνος είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης εμπειρίας και για πολλούς ανθρώπους ένα κοινό καθημερινό φαινόμενο. Αυτός είναι ο ορισμός που δίνεται και από την Παγκόσμια Ένωση Μελέτης Πόνου (I.A.S.P)  «ο πόνος είναι μια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία συσχετιζόμενη με πραγματική ή δυνητική ιστική βλάβη ή περιγραφόμενη ως τέτοια» (I.A.S.P. , Subcommittee on Taxonomy, 1975).  Μέσα και από τον ορισμό του πόνου μπορούμε να διαπιστώσουμε έντονα τα ψυχολογικά και συναισθηματικά χαρακτηριστικά του. Συχνά το βίωμα του πόνου συνδέεται με συναισθήματα φόβου και κατάθλιψης.

  • Ο πόνος είναι μία συνειδητή εμπειρία η οποία αποτελείται από πολλά συστήματα σχεδιασμένα για την προστασία από την απειλή (fight or flight response). Οι άνθρωποι συχνά εκφράζουν φόβο αντί για πόνο. Πώς όμως λειτουργεί ο πόνος … στο μυαλό μας;
  • Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει ανεπτυγμένο ένα αισθητηριακό σύστημα, το οποίο ουσιαστικά δίνει εντολή στο μυαλό μας για τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα μας. Το μυαλό μας σχεδόν πάντα απαντά χωρίς καν αυτό να γίνει συνειδητό. Ένα κομμάτι αυτού του αισθητηριακού συστήματος είναι το “danger alarm system” , ένα πραγματικά «σοφό» σύστημα το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να προειδοποιεί το μυαλό μας όταν βρισκόμαστε σε κίνδυνο. Θα ενημερώσει το μυαλό μας ποιο σημείο του σώματός μας κινδυνεύει. Θα μας πει για την «ποσότητα» του κινδύνου αλλά και την φύση του. Θα πρέπει να είμαστε πραγματικά ευγνώμονες για την λειτουργία αυτού μας του συστήματος. Ένα από τα πλεονεκτήματα του ανθρώπου σε σχέση με τα υπόλοιπα όντα, είναι ότι ο άνθρωπος μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Μπορούμε χρησιμοποιώντας τις αναμνήσεις μας και την συλλογιστική μας ικανότητα να αποφύγουμε τον κίνδυνο πριν συμβεί.  Και το μυαλό μας κάπως έτσι καταγράφει τον πόνο, ως κίνδυνο, ως απειλή.
  • Πολύ σημαντικό επίσης είναι να έχουμε υπ ‘οψιν μας τα μοντέλα του πόνου και πως αυτά επηρεάζουν την αντιμετώπισή του.
  • Τα μοντέλα του πόνου είναι:
  • Το βιοιατρικό : αιτιολογική και παθοφυσιολογική εξήγηση
  • Το ψυχογενές : ο πόνος ως φυσική εκδήλωση ψυχολογικών δυσκολιών
  • Το βιοψυχοκοινωνικό : ενσωμάτωση μηχανικών και φυσιολογικών διαδικασιών με ψυχολογικές και κοινωνικές μεταβλητές οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν την εμπειρία του πόνου.
  • Μέσα από αυτά τα μοντέλα και κυρίως μέσα από το ψυχογενές και βιοψυχοκοινωνικό,  βλέπουμε έντονα την συσχέτιση του πόνου και της «ψυχής» , όλες αυτές τις ψυχολογικές και κοινωνικές προεκτάσεις (διάθεση, πεποιθήσεις κάποιου για τον πόνο) που μπορεί να επηρεάζουν, να επιβαρύνουν ή και να δημιουργούν την κατάσταση του πόνου, ή ακόμη και να δυσχεραίνουν την διαχείρισή του. Υιοθετώντας μια ολιστική στάση απέναντι στις φυσιολογικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές διακυμάνσεις που προκαλεί ο πόνος, μπορούμε να τον διαχειριστούμε πολύ καλύτερα.
  • Όταν μιλάμε για χρόνιο πόνο, μιλάμε για πόνο που διαρκεί περισσότερο από έξι μήνες και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιμετωπίζει την καθημερινή του ζωή. Ο χρόνιος πόνος συχνά γίνεται μια πολύ δύσκολη εμπειρία, η οποία χαρακτηρίζεται από αισθήματα αγωνίας, φόβου, δυσφορίας, θλίψης. Η ιατρική και φαρμακευτική αντιμετώπιση μόνη της πολλές φορές δεν είναι επιτυχής. Ο ασθενής χρόνιου πόνου έχει να αντιμετωπίσει πολλά κρίσιμα σημεία, πέρα από τους ψυχολογικούς παράγοντες το άτομο μπορεί να αναπτύξει και αρνητικές πεποιθήσεις για την κατάστασή του (π.χ. «δεν πρόκειται να βελτιωθώ») καθώς και αρνητικές σκέψεις (π.χ. «είμαι βάρος στην οικογένειά μου»,  «δεν μπορώ να λειτουργήσω», «είμαι ανίκανος πια»).  Όλα αυτά οδηγούν το άτομο σε έντονο συναίσθημα άγχους, αγωνίας ή και κατάθλιψης.  Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η αναγκαιότητα της συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης αυτών των ασθενών.
  • Η αποδοχή του πόνου είναι ένα πολύ βασικό πρώτο βήμα στην διαχείρισή του αλλά ίσως και το κλειδί. Είναι πολύ σημαντικό το άτομο που βιώνει χρόνιο πόνο να εκπαιδευτεί σ’ αυτόν. Τα αρνητικά συναισθήματα μειώνουν τα ενδογενή οπιοειδή του σώματος και αυξάνουν την ευαισθησία του στον πόνο. Είναι αναγκαίο το άτομο να μάθει να ακούει το σώμα του, να ερμηνεύει τα μηνύματα που του δίνει, να μάθει να ακολουθεί τους ρυθμούς που το σώμα του υποδεικνύει.
  • Με την συμβουλευτική οι ασθενείς αποκτούν δεξιότητες για την αυτοδιαχείριση του χρόνιου πόνου, για την διαχείριση του στρες (τεχνικές χαλάρωσης), για την διαχείριση του χρόνου.  Μπορούν να βρουν λύσεις σε καθημερινά προβλήματα που τους προκαλούν στρες και κατάθλιψη, να ανακτήσουν τον αυτοέλεγχο και την ευχαρίστηση στη ζωή τους. Είναι σημαντικό οι ασθενείς να συνεχίσουν να απολαμβάνουν μια λειτουργική καθημερινότητα, να έχουν μια καλύτερη ποιότητα ζωής, μια ζωή αναπροσδιορισμένη, με νέα δεδομένα ακόμη κι αν μέσα σ’ αυτά είναι κι αυτός ο νέος… «συνοδοιπόρος» μας, ο πόνος.